Partijen in de gemeenteraad hebben steeds meer moeite om de kieslijst te vullen, maar ondernemers zijn helemaal moeilijk te porren voor het lokaal bestuur. Dat is jammer, want dat beslist wel over zaken die bedrijven dagelijks raken.
‘Bij ons in de gemeenteraad zijn er te weinig ondernemers’, vindt Erik van Buiten, raadslid voor D66 in Maarn, tevens eigenaar van elektronicawinkels en boekhandels. ‘En anders zijn het veel zelfstandigen of zzp’ers. Die kunnen hun agenda soepeler indelen. Ik hoop altijd op een loodgieter of een timmerman, daar zou het bestuur van opknappen.’
Hij vindt dat wel jammer, want met ondernemers of oud-ondernemers kan hij soepel schakelen. ‘Het hele principiële geneuzel eromheen doe je niet. Je kunt sneller zaken doen en de kern zien. In veel fracties kennen ze ondernemers alleen van de winkel. Die praten over ondernemers alsof het een ander slag mensen is.’
Dat is ook de ervaring van Leon Bastiaans in Venlo. Hij is daar raadslid geworden na de verkoop van zijn grondverzetbedrijf. Eerst voor de VVD, maar nu voor de lokale partij Veur Groeët Venlo. ‘Er zitten hier niet echt ondernemers in de gemeenteraad. Ja, een paar mensen die iets met een pandje doen of het er een beetje bij doen.’
Volgens hem zijn er in Venlo sowieso maar 10 van de 39 raadleden die niet uit de lokale ambtenarij komen, maar ondernemers schitteren helemaal door afwezigheid. ‘Ondernemers zijn, denk ik, bang kleur te bekennen. Dat kan klanten kosten. Iedereen verklaarde mij ook voor gek: “Dat is toch veel te traag. Daar kun jij nooit aarden”.’
Tijdsdruk
Als gevolg daarvan klinkt het geluid van ondernemers ook niet echt door in de raadszaal, waar besluiten worden genomen over zaken die hen dagelijks raken, zoals vergunningen of milieuzones. Raadsleden kennen geen ondernemers, merken entrepreneurs die wel in het lokaal bestuur zitten. En ondernemers weten raadsleden vaak niet te vinden.
Hoeveel ondernemers actief zijn in de lokale politiek, is niet bekend. Er wordt geen onderzoek naar gedaan, zegt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Raadsleden. De vereniging heeft wel laatst een enquête gedaan onder leden en toen gaf een redelijk groot deel aan een bedrijf te hebben: 113 van de 560. Dat is maar een klein deel van de ruim 8500 raadsleden.
Hij heeft geen idee of dat echt een afspiegeling is van de samenstelling van gemeenteraden. ‘We weten wel dat de tijdsdruk van het raadlidmaatschap tamelijk groot is: zo’n vijftien tot twintig uur per week. Voor een drukke ondernemer kan dat lastig zijn.’ Hij kan zich ook voorstellen dat het commerciële schade kan veroorzaken, een politieke poster op het raam.
Vol in de wind
Sowieso hebben partijen er een hele kluif aan om de kieslijst te vullen. ‘Wij horen wel dat het moeite kost aan kandidaten te komen’, aldus de woordvoerder. ‘Sommige partijen stoppen daarom, zoals Samen voor Valkenswaard of PVV Arnhem.’ Of ze gaan samen, zoals VVD Maassluis en Maassluis Belang.
Dat heeft ook te maken met de toegenomen druk op raadsleden en de drek die ze steeds vaker over zich heen krijgen, zegt de woordvoerder. De maatschappij is harder geworden en raadsleden staan vol in de wind. ‘Maar wij benadrukken vooral hoe leuk het raadswerk is. Wij hebben geen zorgen dat de zetels straks niet bezet worden, maar de spoeling wordt dunner.’
MKB-Nederland heeft wel eens campagne gevoerd om meer ondernemers voor raadswerk te interesseren. ‘Het belang van ondernemers in zeker de lokale politiek is groot’, zegt een woordvoerder. ‘Ze weten wat ondernemers van hun gemeente nodig hebben, zijn doorgaans al betrokken bij het verenigingsleven en maatschappelijke initiatieven. Juist op lokaal niveau zijn de meeste mogelijkheden om iets voor elkaar te krijgen.’
Schot in de zaak
Maar over het algemeen is het politieke werk volgens de woordvoerder niet populair bij ondernemers. Wat ze vaak tegenhoudt, is de tijdsinvestering. ‘Het is natuurlijk ook een andere wereld met een andere cultuur, stroperige, lange en soms complexe processen. Het staat vaak haaks op de ondernemerspraktijk en -mentaliteit. En tot op zekere hoogte steek je als ondernemer toch je nek uit.’
Ook Nicole Workel-Bos twijfelde eerst. Zij kwam vier jaar geleden in de gemeenteraad van Enschede. Ze runt een winkel in teken- en schildermaterialen en feestartikelen. Jarenlang zat zij in de ondernemersvereniging voor de binnenstad en kreeg in 2022 van de VVD de vraag zich kandidaat te stellen. ‘We zien je overal, zeiden ze. Wil je niet in de raad?’
Ze moest erover nadenken: zou de politiek wel bij haar ongeduldige karakter passen? Na vier jaar is Workels beeld wel bijgesteld. ‘Je hoort vaak over besluiteloosheid, maar sommige beslissingen vergen nu eenmaal tijd. In een gemeente gaat het om zoveel belangen en verschillende budgetten, dat het logisch en verstandig is daar de tijd voor te nemen. Maar er moet wel schot in blijven. Dat kunnen ondernemers inbrengen. Dat is ons eigen.’
Het valt Workel op dat inwoners, maar ook ondernemers, de gemeentepolitiek maar mondjesmaat weten te vinden. ‘Terwijl ze juist via de gemeenteraad zeer direct invloed kunnen uitoefenen. Je kunt een raadslid makkelijk benaderen om een kwestie aan te kaarten en er iets aan te doen.’ Ze geeft voorbeelden van het probleem met fatbikes of de bereikbaarheid. Ondernemers moeten dan ook ‘verder dan de eigen winkelruit’ kijken. ‘Wat kunnen we samen doen voor het centrum, voor de stad?’
Na lang twijfelen heeft ze besloten uit persoonlijke overwegingen om toch niet verder te gaan in de gemeentepolitiek. ‘Maar ik wil zeker in de bestuurlijke richting verder.’
Pleister plakken
Ook Willemijn Nobel, die een goedlopende broodwinkel heeft in hartje Dordrecht, denkt dat ondernemers iets extra’s aan de politiek kunnen toevoegen. ‘Als ondernemer bedenk je iets en voer je het uit. Direct een pleister plakken. In de politiek is het natuurlijk veel structureler.’
Ze staat op plaats 8 op de lijst van het CDA, dat nu vier zetels heeft. De kans is groot dat ze niet in de gemeenteraad komt, maar dat wil ze nu ook nog niet. ‘Ik heb mij kandidaat gesteld, omdat ik wil laten zien dat we waarde moeten hechten aan de politiek. En mijn zichtbaarheid als ondernemer kan ook van waarde zijn voor de partij in de verkiezingen.’ Wel zou ze bijvoorbeeld als commissielid de fractie willen ondersteunen.
Nobel denkt ook als ondernemer in de stad veel te horen. ‘Je weet wat er speelt in de maatschappij.’ Zo is armoede voor haar een belangrijk thema. Haar winkel staat bekend om allerlei sociale initiatieven, zoals boterhammen smeren voor een school en taarten bakken met ouderen.
Uurtje-factuurtje
In Haarlemmermeer zijn er best veel ondernemers in de gemeenteraad, zegt Marja Ruigrok, wethouder voor de VVD. Ze schat tussen 10 en 15 van de 39 raadsleden. ‘Veel zzp’ers, maar sommigen zijn ook werkgever. Zelf zit ze al vijftien jaar in de lokale politiek, na verkoop van haar onderzoeksbureau.
Het ligt er volgens haar aan in welke fase een bedrijf zit. ‘Ik had meer dan twintig mensen in dienst en het bedrijf liep goed. Als je afhankelijk bent van uurtje-factuurtje is het moeilijker. Het ligt ook erg aan jezelf hoeveel tijd het kost. Ik zeg overal ja op. Dan kost het veel tijd.’
Het is volgens haar wel aanpassen voor de ondernemer. ‘Ik ben zelf ook ongeduldig, wil tempo maken. Dat is in de politiek bijna nooit zo. Het duurt altijd lang. Je moet jezelf blij maken met tussenstapjes.’ Zij vindt dat ondernemers de lokale politiek best weten te bereiken, vaak via ondernemersverenigingen. Dan lees je in een lokaal krantje weer dat het allemaal bagger is wat wij doen. En dat is prima.’
Veel raadsleden stoppen tussentijds
Veel raadsleden gooien in de raadsperiode het bijltje erbij meer, blijkt uit cijfers van Staat van het Bestuur. Dat gold afgelopen raadsperiode voor 16% van de raadsleden, ofwel 1379 raadsleden. De werkdruk speelt daarbij een grote rol. De meest genoemde reden om te stoppen is dat het raadswerk niet te combineren is met ander werk en het gezin. Daarnaast zijn er stoppers die geen zin of energie meer hebben of meer tijd willen van andere dingen. Het strookt met het beeld dat opdoemt in de Basismonitor Politieke Ambtsdragers. Raadsleden ervaren een hoge werkdruk, vooral door de toegenomen taken en complexe omgeving. Daarnaast voelen oppositieraadsleden minder invloed en hebben kleinere fracties moeite om alle beleidsdossiers te volgen. Criminele beïnvloeding en online agressie spelen ook een rol.
